altkitap / Ücretsiz Türkçe E-Kitap & İlk Türk Online Yayınevi

Gutenberg'den 'a

Eflatun'un söylediğine göre, yazıyı bulduğu varsayılan Hermes, insanların unutacağı şeyleri hatırlamasına yarayacakbu buluşunu firavun Tamus'a sunar. "Becerikli Hermes" der, "bellek sürekli çalışmayla canlı tutulacak bir büyük armağandır. Bu buluşunla insanlar artık belleklerini çalıştırmak zorunda kalmayacaklar. İçten bir çabayla değil de, dıştan bir araç yardımıyla yapacaklar bunu."

İki basit nedenle, artık kimse bu önyargıları paylaşmıyor. Birincisi, biliyoruz ki kitaplar başkalarının bizim yerimize düşünme araçları olmasının tersine, daha başka düşünceleri körüklerler. Ancak yazının bulunmasından sonra, kendiliğinden çağrışımlı bellek üzerine Proust'un Geçmiş Zamanın Peşinde gibi bir başyapıtı yazılabildi. Diğeriyse, insanlar yazının bulunmasından önce şeyleri hatırlamak için belleklerini eğitmek zorundaydı. Oysa sonrasında kitapları ve içindekileri de hatırlamak için çalışmaları gerekti. Kitaplar belleğe meydan okuyup geliştiriyordu.

Firavun ezeli bir korkuyu başlatıyordu aslında. Derinlemesine tinsel, içinde bir değer barındırdığına inandığımız, özel, doğurgan bir şeylerin yeni gelen teknolojik gelişmeyle yıkılacağı korkusunu.

Sanki firavun önce yazılı yüzeyi sonra da insan belleğini gösterip, "Bu onu öldürecek!" demişti.

Bin yıldan fazla bir zaman sonra, matbaanın bulunmasından hemen sonra, Victor Hugo "Notre Dame de Paris"inde bize bir papazı gösterir: Claude Frollo bir parmağıyla önce kitabı, sonra da sevgili katedralini göstererek "ceci tuera cela" der, bu onu öldürecek. O zamanlarda kitlelere bilgi ulaştırmanın yolu, okumuş seçkinlerin aktarımlarını katedrale resmetmekti. Ortaçağda bir katedral, kalıcı ve değiştirilemez bir televizyon programı gibiydi. Belgeselleriyle, tarih bilgisi, eğlenceleri, ahlak değerleri, din bilgisini de içeren.

"Bu onu öldürecek" korkusu, evrim boyunca yüklenegeldiğimiz temel korkuların son halkası belki de. Entellektüel bir temel iç korku. Giriş yazısı, Umberto Eco'nun Columbia Üniversitesinde 1996 yılında verdiği "From Internet to Gutenberg" adlı konuşmasından özetlenmiştir. Bu konuşmanın daha geniş bir bölümü Nazlı Ökten tarafından çevrilerek Hayalet Gemi'nin 57. Sayısında yayınlanmıştır.

Belki de böyle bir korkunun yansımasıyla, Amazon.com yöneticisi Jeff Bezos bu yılın başlarında eKitapların dikkate değer bulunmadığını söylüyordu. Kasım ayında Microsoft'la işbirliğine girerek 1000 eKitaplık listeyi satışa sundu. Lightning Source adlı ısmarlama baskı yapan ve sayısal kitap hazırlığı, saklama ve baskı hizmetleri veren şirketle yapılan anlaşmayla da, sayısal kitaplar ve içerik hazırlanmakta. Amazon.com, satışa sunduğu bu eKitaplar dışında 30 tane kitabı da bedelsiz olarak erişime açtı. Microsoft'un LasVegas'daki Comdex toplantısında tanıtımını yaptığı tabletPC, Barnes&Noble'ın NuvoMedia-Rocket Book ile işbirliği, Adobe'nin GlassBook operasyonu son gunlerdeki hızlı gelişmeler. Ve öyle anlaşılıyor ki, dünyanın hiçbir yerinde kimse öncülüğü kaptırmak istemiyor elektronik yayıncılıkta.